Blog 9: De RI&E – Gevaren herkennen en beheersen met een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie

In elke organisatie waar arbeid wordt verricht, zijn risico’s aanwezig. Het maakt niet uit of het een bouwbedrijf is, een installatiebedrijf, of een magazijn: overal kunnen gevaren op de loer liggen. Maar hoe krijg je als werkgever of werknemer grip op al die risico’s? Daarvoor is er één wettelijk verplicht hulpmiddel: de RI&E, oftewel de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie.

In deze blog ontdek je wat de RI&E precies inhoudt, waarom het verplicht is, hoe je ermee werkt, en welke rol het speelt in het verbeteren van de veiligheidscultuur op de werkvloer.

Wat is een RI&E?

Een RI&E is een systematisch onderzoek naar alle veiligheids- en gezondheidsrisico’s binnen een organisatie. Het bestaat uit twee hoofdonderdelen:

1. Risico-inventarisatie – Het in kaart brengen van alle potentiële gevaren op de werkvloer.
2. Risico-evaluatie – Het inschatten van de ernst van deze risico’s en bepalen welke maatregelen nodig zijn om ze te verkleinen of weg te nemen.

De RI&E mondt uit in een plan van aanpak waarin staat:

• Welke risico’s aangepakt worden
• Welke maatregelen getroffen worden
• Wie verantwoordelijk is
• Wanneer het uitgevoerd wordt

Voor wie is een RI&E verplicht?

Volgens de Arbowet is elke werkgever verplicht om een actuele RI&E op te stellen. Alleen zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) zijn uitgezonderd van deze verplichting, tenzij zij met anderen samenwerken of personeel inhuren.

Heb je personeel in dienst? Dan is een RI&E wettelijk verplicht – ongeacht of je een bakkerij runt of een groot aannemersbedrijf. En let op: bij inspecties van de Nederlandse Arbeidsinspectie wordt hier actief op gecontroleerd.

Waarom is een RI&E zo belangrijk?

Een goed uitgevoerde RI&E helpt je om:

• Ongevallen en beroepsziekten te voorkomen
• Inzicht te krijgen in risico’s die anders over het hoofd worden gezien
• Prioriteiten te stellen in veiligheidsmaatregelen
• Kosten te besparen op ziekteverzuim, schade en aansprakelijkheid
• Medewerkers actief te betrekken bij veiligheid

Zonder RI&E werk je in feite ‘blind’. Je weet niet waar de risico’s liggen en dus ook niet hoe je ze moet aanpakken.

Hoe stel je een goede RI&E op?

Een degelijke RI&E bestaat uit de volgende stappen:

1. Voorbereiding – Vorm een team met kennis van werkprocessen, gevaarlijke stoffen, machines en procedures.
2. Inventarisatie – Breng alle risico’s in kaart: van valgevaar en machineveiligheid tot werkdruk en blootstelling aan gevaarlijke stoffen.
3. Evaluatie – Bepaal de ernst en waarschijnlijkheid van elk risico. Gebruik hierbij een risico-inschattingsmodel (bijv. risicomatrix).
4. Plan van aanpak – Stel acties op per risico: wie doet wat, wanneer en hoe.
5. Toetsing – Voor bedrijven met meer dan 25 medewerkers is toetsing door een gecertificeerde arbodeskundige verplicht.
6. Monitoring & actualisatie – Houd het document actueel. Bij wijzigingen in processen, personeel of locatie moet de RI&E herzien worden.

Medewerkers betrekken bij de RI&E

Een RI&E is geen papieren tijger. Het is belangrijk dat medewerkers actief betrokken worden:

• Laat ze meedenken over risico’s in hun werkgebied
• Organiseer toolboxmeetings om bevindingen te bespreken
• Betrek de preventiemedewerker of vertrouwenspersoon bij de uitvoering

Hoe meer draagvlak, hoe effectiever het plan van aanpak uitgevoerd zal worden.

Veelgemaakte fouten bij RI&E’s

• Te algemeen: Risico’s worden globaal beschreven zonder werkplekspecifieke details.
• Geen opvolging: Het plan van aanpak wordt niet uitgevoerd.
• Verouderd: De RI&E wordt niet herzien bij veranderingen.
• Geen draagvlak: Werknemers zijn niet betrokken of weten niet van het bestaan van de RI&E.

Voorkom dat het een vinkje op papier blijft; maak het een levend document.

De relatie tussen RI&E en Basisveiligheid (B-VCA)

RI&E is de basis van elk veiligheidsbeleid
In elke organisatie is de RI&E verplicht volgens de Arbowet. Het is dé manier om gevaarlijke situaties en risico’s systematisch in kaart te brengen. De uitkomsten bepalen welke maatregelen genomen moeten worden — van PBM’s tot training.

B-VCA leert je risico’s herkennen
De B-VCA cursus is gericht op bewustwording. Je leert hoe je gevaarlijke situaties signaleert en persoonlijke handelingen aanpast. De RI&E helpt je daar actief bij: het laat zien wat al bekend is aan risico’s op jouw werkplek.

RI&E = de brug tussen beleid en praktijk
B-VCA draait om gedrag. Maar gedrag verandert pas echt als je weet waarom iets gevaarlijk is. De RI&E geeft de onderbouwing: wat is er eerder misgegaan, wat zijn veelvoorkomende risico’s, en waar liggen verbeterpunten?

Iedere medewerker heeft hierin een rol
De B-VCA benadrukt dat veiligheid een gedeelde verantwoordelijkheid is. Werknemers worden aangemoedigd om risico’s te melden en de RI&E aan te vullen met eigen observaties.

Conclusie

De RI&E is de ruggengraat van elk preventief veiligheidsbeleid. Het is niet alleen een wettelijke verplichting, maar vooral een krachtig hulpmiddel om structureel risico’s te beheersen en veiligheid te waarborgen. Wie het goed aanpakt, bouwt aan vertrouwen, verantwoordelijkheid en continuïteit.

In de volgende blog duiken we in persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) – van helm tot gehoorbescherming: waarom ze zo belangrijk zijn en hoe je ze correct gebruikt.